Kategoria:

Przeciążeniowe zespoły bólowe kręgosłupa

Choroby przeciążeniowe są jednymi z najczęściej występujących schorzeń w układzie ruchu. Pojawiają się one przede wszystkim u sportowców, ale ponad to związane są ze stylem życia człowieka, a także z charakterem wykonywanej pracy zawodowej. Przeciążeniowe przypadłości bólowe mogą występować zarówno w obrębie tkanek miękkich – mięśni, ścięgien oraz więzadeł, jak i w obrębie kości. Dolegliwości bólowe dotyczą przeważnie odcinka lędźwiowo-krzyżowego, co jest ściśle związane z układem biomechanicznym kręgosłupa (rys. 1).

kręgosłup choroby mechanizm

Rys. 1. Zachowywanie się krążka międzykręgowego podczas ruchu

W odróżnieniu od pozostałych chorób zawodowych, w których czynnikiem sprawczym jest zwykle jeden główny element, w zespołach przeciążeniowych personelu medycznego pod uwagę brane jest wieloczynnikowe tło przyczynowe.

Do najważniejszych czynników sprzyjających powstawaniu dolegliwości przeciążeniowych należą:

a) czynniki fizyczne:

– wymuszona pozycja ciała,

– monotypowe, powtarzalne ruchy,

– ucisk mechaniczny,

– nadmierny wysiłek fizyczny,

– podnoszenie i przenoszenie dużych ciężarów,

– miejscowe drgania,

– niewłaściwa technika pracy,

– obciążenie statyczne i dynamiczne mięśni,

b) czynniki psychospołeczne:

– niepewność pracy,

– niska satysfakcja z pracy,

– brak wsparcia społecznego,

c) czynniki organizacyjne:

– brak przerw w pracy,

– monotonia czynności,

d) czynniki indywidualne:

– płeć,

– wiek,

– zaburzenia hormonalne,

– urazy narządu ruchu,

– palenie tytoniu,

– wady postawy

 

Do typowych objawów zespołu przeciążeniowego należą:

  • ból o charakterze zmiennym,
  • miejscowa tkliwość,
  • osłabienie mięśni,
  • osłabienie sprawności ruchowej,
  • ograniczenie zakresu ruchu,
  • przykurcze w obrębie stawów,
  • nasilenie bólu w pozycji leżącej na plecach, zmniejszenie bólu podczas leżenia na brzuchu,
  • możliwe promieniowanie bólu do pośladków i tylnej powierzchni ud.

Niezależnie od rodzaju bólu – czy jest on ostry czy przewlekły, wszelkie dolegliwości bólowe najczęściej pojawiają się niespodziewanie np.:

  • podczas dźwignięcia dużego ciężaru,
  • przy gwałtownym wyprostowaniu lub zgięciu tułowia,
  • w czasie ciągnięcia ciężkich przedmiotów,
  • podczas operowania ciężkimi przedmiotami

Na początku odczuwany jest ból spowodowany przeciążeniem mięśni przykręgosłupowych – jest to efekt nieprawidłowej pozycji siedzącej bądź stojącej podczas pracy. Z upływem czasu wielokrotnie powtarzające się oddziaływanie czynników obciążających kręgosłup, powoduje liczne mikrourazy w obrębie stawów kręgosłupa, powstawanie zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych, a także ucisk na nerwy rdzeniowe. W radykalnych przypadkach, pod wpływem wcześniejszych obciążeń kręgosłupa, może dość do uszkodzenia pierścienia włóknistego i powstania przepukliny jądra miażdżystego krążka międzykręgowego.

Celem leczenia zespołu przeciążeniowego jest:

– zlikwidowanie bądź zmniejszenie dolegliwości bólowych,

– eliminacja występujących przykurczy mięśniowych,

– poprawa zakresu ruchomości w stawach.

Kategoria:

Dlaczego kręgosłup boli?

Bóle kręgosłupa są obszerną grupą objawów o zróżnicowanej przyczynie. Przeprowadzając diagnostykę, nie można się ograniczać jedynie do schematycznego rozpatrywania choroby, ale do każdego pacjenta należy mieć indywidualne podejście i rozpatrywać problem zdrowotny wśród różnych jednostek chorobowych (rys. 1).
 
W przypadku różnicowania dolegliwości od strony kręgosłupa, należy mieć na uwadze m. in.:
 
• uszkodzenia kręgosłupa:
– infekcje kręgosłupa,
– złamania,
– guzy,
 
• choroby reumatoidalne:
– zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK),
– reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
 
• uciskowe uszkodzenia struktur nerwowych:
– wypuklina lub przepuklina krążka międzykręgowego,
 
• zespoły bólowe wywołane czynnikami mechanicznymi:
– zespoły bólowe mięśni,
– nieprawidłowości postawy i chodu,
 
• czynniki psychosocjalne,
 
• zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa,
 
• zmiany struktury kostnej prowadzącej do osteoporozy,
 
• zmiany spowodowane wadami anatomicznymi,
 
• zmiany czynnościowe, spowodowane przeciążeniami,
 
• choroby pochodzenia pozakręgosłupowego.
 

kręgosłup chorobyRys. 1. Wybrane schorzenia kręgosłupa.

 
 

W kolejnych wpisach będziemy opisywać poszczególne schorzenia kręgosłupa.

Kategoria:

Biomechanika schorzeń i urazów kręgosłupa

Przeciążenia układu ruchu, będące rezultatem wykonywanej pracy zawodowej, są jedną z głównych przyczyn występowania bólu w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Najczęściej dolegliwości pojawiają się w trakcie podnoszenia i przenoszenia znacznych ciężarów, podczas wydłużonej pracy w wymuszonej pozycji, bądź w czasie nagłych i silnych skrętów tułowia.

Jak powszechnie wiadomo, kręgosłup jest najbardziej istotnym elementem układu kostnego i przez swoje położenie w linii pośrodkowej ciała stanowi on oś szkieletu.

Ludzki kręgosłup jest nieustannie poddawany działaniom różnych obciążeń, zarówno statycznych, jak i dynamicznych. Do obciążeń statycznych zalicza się: ciężar głowy, ciężar ramion, ciężar tułowia. Wszelkie siły dynamiczne to takie, które powstają w czasie poruszania się. Wyróżnia się siły bezwładności i siły odśrodkowe, którym przeciwstawia się aktywna reakcja mięśni zapobiegając niekorzystnym zmianom w rozkładzie obciążeń kręgosłupa. Można również podzielić siły działające na: zewnętrzne (np. tarcie, siła grawitacji) i wewnętrzne (np. siła mięśni). Jak wynika z opracowania wg Bella z 1967 r., kręgosłup jest w stanie przenosić bardzo duże obciążenia: od 4,5 kN (450kg) dla trzeciego kręgu szyjnego C3, aż do 8,3 kN (830 kg) dla kręgu L4. Różnice te wynikają z odmiennej budowy anatomicznej poszczególnych odcinków kręgosłupa. Ponad to, odcinek szyjny jest najbardziej mobilny, a wszelkie uszkodzenia bądź urazy charakteryzują się obszernymi komplikacjami. Budowa kręgów odcinka piersiowego powoduje, że jest to najmniej sprężysta i słabo ruchoma część kręgosłupa. Najkrótszym, ale zarazem najbardziej wytrzymałym na wszelkie przeciążenia jest odcinek lędźwiowy.

Podstawową funkcjonalną jednostkę ruchową kręgosłupa (tzw. segment ruchowy) stanowią (rys. 1):

• dwa sąsiadujące kręgi;
• krążek międzykręgowy;
• torebka stawowa;
• więzadła;
• mięśnie.

segment kręgosłupa 1

Rys. 1.  Segment ruchowy kręgosłupa

Z takich segmentów zbudowany jest ludzki kręgosłup, więc jeżeli któryś z nich nie będzie prawidłowo funkcjonował, wówczas zostaje zaburzony ruch całego kręgosłupa, co w konsekwencji doprowadza do powstawania przeciążeń i zwiększa skłonności do urazów w bardziej obciążanej części kręgosłupa.

Z punktu widzenia biomechanicznego, w budowie kręgosłupa wyróżnia się także struktury tworzące tzw. kolumny (rys. 2):

    • kolumnę przednią – którą tworzy więzadło podłużne przednie, przednie części pierścieni włóknistych i trzonów kręgów;
    • kolumnę środkową – w skład której wchodzą tylne części trzonów, pierścieni włóknistych oraz więzadło podłużne tylne;
    • kolumnę tylną – zbudowaną przez łuki kręgów, wyrostki stawowe górne i dolne, wyrostki kolczyste, torebki stawowe, a także więzadła żółte, międzykolcowe i  nadkolcowe

 

kolumny kręgosłupa 2

Rys. 2.  Kolumny kręgosłupa

Zadaniem wyżej wymienionych kolumn, jest zapewnienie odpowiedniej mobilności kręgosłupa oraz amortyzacja i zabezpieczenie przed działaniem sił mechanicznych.

Stabilizację kręgosłupa zapewniają także mięśnie przykręgosłupowe, obręczy barkowej, miednicy i mięśni tułowia. Dowodem na to jest fakt, że w czasie np. przenoszenia ciężarów – podczas skurczu mięśni, odruchowo dochodzi do maksymalnego napięcia mięśni brzucha i klatki piersiowej. Ten automatyczny mechanizm pozwala w znaczny sposób odciążyć i tym samym chronić kręgosłup oraz usprawnić pracę.

Zachowanie prawidłowej postawy ciała, jest możliwe tylko wtedy, gdy momenty sił zewnętrznych, będą się równoważyć z momentami sił wewnętrznych. Wówczas nie dochodzi do wielorakich przeciążeń kręgosłupa.

Najbardziej narażonym na obciążenia mechaniczne jest odcinek lędźwiowy, gdyż każdy ruch powoduje zwiększone napięcie mięśni, a także wydłużenie dźwigni, więc siły oddziaływujące na tę część, są większe niż w przypadku pozostałych odcinków kręgosłupa.

Wiele obciążeń przenoszą krążki międzykręgowe, a szczególnie ich zewnętrzna część – pierścień włóknisty. Praca fizyczna, podobnie jak treningi sportowe, są  czynnikami sprawczymi największych obciążeń krążków lędźwiowych, powodującymi zmniejszenie wysokości krążka i stanowiącymi zagrożenie uwypuklenia się pierścienia włóknistego. W przypadku podnoszenia ciężaru o masie 40 kg, niezbędna jest praca mięśni grzbietu o wartości ok. 600 kg, a na krążek międzykręgowy L5-S1, ciężar ważący 90 kg, wywiera nacisk ok. 1 tony (rys. 3). Krążek międzykręgowy zmieniony chorobowo ma aż o 30% większą wytrzymałość, a  po  przekroczeniu tego progu wytrzymałości, pierścień włóknisty pęka i doprowadza do patologii kręgosłupa.

obciążenie kręgosłupa 3

Rys. 3. Obciążenie kręgosłupa,
 przy prawidłowym i nieprawidłowym podnoszeniu ciężaru