Kierujcie się sercem!

tekst nr 2

Coraz częściej słyszymy o konsekwencjach zdrowotnych i niebezpieczeństwach związanych ze zbyt niską aktywnością fizyczną i siedzącym trybem życia. Lekarze biją na alarm, jednak zamiast zalecić odpowiednią dawkę ruchu, przypisują pacjentom kolejne leki na nadciśnienie. Czy aktywność fizyczna rzeczywiście ma tak istotny wpływ na nasz układ krążenia?

 


Choroby układu krążenia m.in. miażdżyca, choroba wieńcowa czy nadciśnienie tętnicze, są obecnie uważane za jedne z chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Według danych statystycznych GUS, w Polsce, co roku przyczyną ok. 46% wszystkich zgonów są właśnie choroby układu krążenia. O tym, jaki wpływ na układ krążenia ma regularnie podejmowana aktywność fizyczna decyduje wiele indywidualnych czynników tj. wiek, płeć, masa ciała, stan ogólny organizmu, poziom wytrenowania, a także rodzaj podejmowanego wysiłku fizycznego.


Spowolnienie spoczynkowej częstości skurczów serca, czyli zwolnienie tętna spoczynkowego, należy do jednych z najłatwiej mierzalnych skutków regularnie podejmowanej aktywności fizycznej. U przeciętnej, zdrowej, dorosłej osoby, średnia częstość skurczów serca w spoczynku wynosi ok. 72 ud/min, zaś u sportowców może ona osiągnąć wartość nawet ok. 60 ud/min. Związane to jest ze zmianami fizjologicznymi, jakie zachodzą w organizmie pod wpływem treningu fizycznego.


Przeprowadzone u sportowców różnorodne badania diagnostyczne tj.  echokardiografia czy rezonans magnetyczny, potwierdzają, że systematyczny trening wytrzymałościowy w znacznym stopniu zwiększa objętość komór serca. U kobiet niepodejmujących regularnych treningów, średnia objętość komór wynosi 400-500 ml, zaś u ćwiczących może ona osiągnąć nawet zdwojoną wartość – 1000 ml. U mężczyzn objętość komór ma szansę zwiększyć się z 750-800 ml do 900-1200 ml.


Dodatkowo pod wpływem regularnych treningów, powiększa się średnica komór (o  ok. 10%) i wzrasta grubość ścian serca o ok. 15-20%, w wyniku, czego poprawia się efektywność pracy serca. Regularna aktywność fizyczna przyczynia się również do znacznego zwiększenia gęstości i elastyczności naczyń krwionośnych (ok. 30-50%) oraz prowadzi do powiększenia średnicy dużych naczyń tętniczych. Dzięki temu, w  znacznym stopniu zostaje usprawniony mechanizm przepływu krwi po organizmie, skutecznie zapobiegając odkładaniu się złogów lipidowych w świetle naczyń krwionośnych, zabezpieczając tym samym przed miażdżycą, chorobą wieńcową, a  nawet zawałem mięśnia sercowego.


Nadciśnienie tętnicze, nawet lekkiego stopnia, może przyczyniać się  do powstawania wielu niebezpiecznych dla zdrowia, a nawet życia chorób układu krążenia. Dzięki systematycznie podejmowanej przez osoby zdrowe aktywności fizycznej, w  niewielkim stopniu dochodzi do zmniejszenia się ciśnienia tętniczego skurczowego i  rozkurczowego krwi. U osób aktywnych fizycznie z lekkim nadciśnieniem tętniczym, można już zaobserwować nieco większe obniżenie się  ciśnienia krwi, a w rezultacie stopniowo doprowadzi do unormowania się prawidłowych wartości ciśnienia tętniczego.


Podczas długotrwałego wysiłku dochodzi również do wielu korzystnych zmian w  samym składzie krwi. Przede wszystkim zmniejsza się objętość osocza (nawet  o  15%), oznacza to wzrost wartości hematokrytu, bez zmiany bezwzględnej liczby erytrocytów, czyli zachodzi zjawisko tzw. hemokoncentracji. Optymalna i  systematyczna aktywność fizyczna ma wpływ na lipidowe składniki osocza. Zmniejszona zostaje ilość lipoprotein LDL (ang. low density lipoproteins), których główną rolą w organizmie jest transport cholesterolu z wątroby do innych narządów wewnętrznych, a których zbyt wysoki poziom przyczynia się do odkładania się  w  tętnicach blaszek miażdżycowych. Przy regularnym wysiłku fizycznym, automatycznie wzrasta wartość lipoprotein HDL, której zadaniem jest redukcja zawyżonego poziomu cholesterolu we krwi. Kolejnym korzystnym efektem systematycznej aktywności fizycznej jest zwiększenie syntezy białek, które transportują glukozę w komórkach mięśniowych. W następstwie prowadzi to do sprawniejszego metabolizmu glukozy i syntezy glikogenu, co przyczynia się do zwiększenia wrażliwości tkanek na działanie insuliny i dzięki temu, poziom cukru we krwi stopniowo się obniża.


Jak widać systematyczna aktywność fizyczna ma ogromny wpływ na kondycję układu krążenia, a tym samym na całą wydolność naszego organizmu. Powinniśmy więc jak najszybciej wziąć się za siebie i zaczynając od najprostszych form ruchu (spacerów, jazdy na rowerze) stopniowo wprowadzać aktywność fizyczną do naszego codziennego życia.

 

 

 

 

 

Bibliografia:

  1. Główny Urząd Statystyczny, Informacje i opracowania statystyczne,: Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej w 2008 r., Warszawa, 2009, dok. elektr., dostęp dnia 23.01.2013 r. (http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/kts_Uczestnictwo_pol_w_sporcie_w_2008r.pdf)
  2. Górski J.: Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010
  3. Ronikier A.: Fizjologia wysiłku w sporcie, fizjoterapii i rekreacji., Wydawnictwo Biblioteka Trenera, Warszawa 2008.
  4. Cegła B., Filanowicz M., Dobór-Dzwonka A. i wsp.: Aktywność fizyczna pacjentów z nadciśnieniem a jakość ich życia., Pielęgniarstwo Chirurgiczne i  Angiologiczne, 2012 r.
  5. Górski J.: Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010.

Sport to zdrowie – dla każdego!

„Ruch to zdrowie.
A jeżeli ruch jest czynnikiem zdrowia,
to brak ruchu jest czynnikiem usposabiającym do choroby.”
Dega

 

Aktywność fizyczna jest jednym z fundamentalnych czynników warunkujących prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka. Już od wieku niemowlęcego, dziecko adaptuje się do życia w społeczeństwie przez rozwój swojego układu  ruchowego, m.in. przez naukę chodzenia. Program edukacji wczesnoszkolnej oraz szkolnej również obejmuje zajęcia z aktywności fizycznej by ułatwić młodym organizmom przechodzenie przez wiek dorastania i  dojrzewania, charakteryzujący się dynamicznym rozwojem całego ciała, a  w  szczególności układu kostno-stawowego i mięśniowego. W wieku dorosłym, stopień aktywności fizycznej nie jest już stymulowany przez osoby trzecie, ale zależy od mobilizacji i zaangażowania samych dorosłych.

 

Każdy człowiek, niezależnie od wieku, płci czy sytuacji społecznej, powinien zapewnić sobie odpowiednią dawkę ruchu, wpływającą na poprawę jakości codziennego życia. Definicja aktywności ruchowej nieodłącznie wiąże się z pojęciem sprawności fizycznej. Niewątpliwie, aktywność ruchowa jest najistotniejszym wyznacznikiem jakości oraz poziomu rozwoju sprawności fizycznej organizmu. Przyczyną tej zależności jest fakt, że w organizmie pod wpływem ruchu, dochodzi do wielu zmian w  obszarze czynnościowym i fizjologicznym. Niezależnie od wieku, zarówno niedobór, jak i nadmiar aktywności ruchowej, może być powodem zaburzeń prawidłowego funkcjonowania organizmu.

 

Regularna aktywność fizyczna ma niezmiernie istotne znaczenie w poprawie wydolności krążeniowo-oddechowej. Prawidłowo funkcjonujący układ krążenia stanowi swego rodzaju asekurację dla całego organizmu i zmniejsza ryzyko zapadalności na choroby cywilizacyjne m.in. miażdżycę, nadciśnienie tętnicze czy chorobę niedokrwienną mięśnia sercowego. Wydolność układu oddechowego ma ogromny wpływ na stopień  dotlenienia tkanek, a tym samym ich odżywienie. Działanie układu krążeniowo-oddechowego jest wymiernym parametrem zdolności do podejmowania wysiłku oraz czasu jego trwania. Dlatego też, na podstawie badań układu krążeniowego i  oddechowego, można ocenić kondycję fizyczną jednostki.

 

Poprzez swój pozytywny wpływ na ogólne funkcjonowanie organizmu, można stwierdzić, że aktywność ruchowa bezpośrednio wpływa także na samoocenę jakości życia. Widoczna łatwość podejmowanego wysiłku fizycznego, może zmienić postrzeganie powierzonego nam zadania. W związku z tym, ocena naszej sytuacji życiowej, może ulec zmianie na lepsze. Dlatego też, promowanie regularnej aktywności fizycznej wśród dorosłych kobiet i mężczyzn, dzieci oraz u osób starszych jest uzasadnione.

Bez tytułu111

Rys. Zależność między wysiłkiem, a występowaniem chorób

 

Trening zdrowotny, o umiarkowanej intensywności, powinien być podejmowany przez osoby dorosłe 3-5 razy w tygodniu, przez ok. 30-50 min. Jest to minimalna dawka ruchu, która niewątpliwie zapewnia lepsze funkcjonowanie organizmu oraz stanowi pewnego rodzaju formę profilaktyki przed problemami zdrowotnymi. W codziennej aktywności ruchowej, w szczególności zaleca się realizowanie treningów o charakterze aerobowym, inaczej cardio (z ang. cardiovascular – sercowo-naczyniowy). Są  to  wysiłki, podczas wykonywania, których tętno powinno być utrzymane w  granicach ok. 60-65% maksymalnej liczby skurczów serca na minutę. Docelowe  tętno wysiłku aerobowego wylicza się dla każdego indywidualnie, wg wzoru: (220-wiek) x 65%. Najczęściej rekomendowanymi i powszechnymi sportami aerobowymi są m.in. jogging, zajęcia typu fitness, pływanie czy jazda na rowerze.

 

Dzisiejszy świat, rządzony konsumpcją dóbr i usług, zmusza dorosłych ludzi do skoncentrowania się raczej na pozyskiwaniu dóbr materialnych niż na samorozwoju. W  rezultacie, dbanie o swoją kondycję schodzi na dalszy plan, co może powodować niekorzystne zmiany w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. Wygospodarowanie czasu na aktywność fizyczną dla wielu z nas jest niezwykle trudne. Często nie zdajemy sobie sprawy, że rezultatem braku aktywności fizycznej mogą być trudności z wykonaniem codziennych obowiązków. Dlatego warto pamiętać, że jedynie optymalny i  systematycznie podejmowany wysiłek fizyczny, przyczynia się do powstawania wielu korzystnych zdrowotnych zmian w organizmie człowieka. Do dzieła!

 

 

 

 

Bibliografia:

  1. Brich K., MacLaren D., George K.: Fizjologia sportu. Krótkie wykłady., Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2008.
  2. Główny Urząd Statystyczny, Informacje i opracowania statystyczne,: Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej w 2008 r., Warszawa, 2009r. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/kts_Uczestnictwo_pol_w_sporcie_w_2008r.pdf
  1. Osiński, W.: Definicja aktywności fizycznej i ogólne klasyfikacje metod jej oceny., Antropomotoryka. Wydanie II rozszerzone. AWF Poznań, 2003r.
  2. Żołnierczuk-Kieliszek D., Kulik T. B., Pacian A. i wsp.: Wykształcenie i status zawodowy, a jakość życia kobiet w wieku około- i pomenopauzalnym., Medycyna Ogólna, 2010r.
  3. Wytyczne UE dotyczące aktywności fizycznej (2008). Zalecane działania polityczne wspierające aktywność fizyczną wpływającą pozytywnie na zdrowie. Bruksela: Czwarty projekt skonsolidowany, zatwierdzony przez Grupę Roboczą UE „Sport i Zdrowie”, http://ec.europa.eu/sport/documents/pa_guidelines_4th_consolidated_draft_pl.pdf